Beleidsblad Thematische bodemstrategie EU

Titel:
Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: Thematische strategie voor bodembescherming

Status:
Beleidsstandpunt, inclusief een voorstel voor regelgeving in de vorm van een Richtlijn, dat de Europese Commissie op 22 september 2006 formeel ter vaststelling heeft aangeboden aan de Europese Raad en het Europees Parlement.

Relatie met overige regelgeving of beleidsstukken:
Het beleidsvoorstel van de Commissie heeft nog geen formele relatie met Nederlandse regelgeving of beleidsstukken. Dit geldt ook voor de voorgestelde Richtlijn. Als het in het beleidsvoorstel opgenomen voorstel voor een Richtlijn wordt vastgesteld, naar verwachting op zijn vroegst eind 2010 , moeten alle Lidstaten, waaronder Nederland, regelgeving ontwikkelen die aansluit op de Richtlijn.

Doelstelling:
De Europese Commissie omschrijft zelf het doel als bescherming en duurzaam gebruik van de bodem, op basis van 1) preventie van verdere bodemaantasting en in stand houding van de bodemfuncties en 2) herstel van de aangetaste bodems tot op een functionaliteitsniveau dat ten minste overeenstemt met het huidige en geplande gebruik, mede rekening houdend met de kosten die verbonden zijn aan bodemherstel.

Reikwijdte:
De Thematische bodemstrategie richt zich op de aanpak van vormen van bodemdegradatie als erosie, verlies aan organische stof, verdichting, verzuring, verzilting, diversiteitsverlies bodembiota en bodemverontreiniging. De Richtlijn vormt, na vaststelling, een bindend kader voor nationale regelgeving op bovengenoemde aspecten.

Inhoud:
Mededeling Europese Commissie: Thematische strategie voor bodembescherming De Mededeling is een formeel document, waarin de Europese Commissie de achtergronden uiteenzet bij de tegelijkertijd gepresenteerde voorstellen. Deze Mededeling beschrijft eerst de aan te pakken knelpunten, de staat van de Europese bodems en daarop gericht beleid en het doel van de voorgestelde Thematische bodemstrategie. De Commissie onderbouwt in dit deel van de Mededeling feitelijk waarom zij maatregelen op Europees niveau wil nemen om de bodems in Europa te beschermen.

Vervolgens beschrijft de Mededeling welke activiteiten en middelen de Commissie voorstelt:

• een nieuwe ‘Richtlijn tot bescherming van de bodem’ (zie ook hieronder);
• prioriteit voor onderzoek;
• integratie van bodem in andere beleidsterreinen;
• bewustwording.

Tot slot de verwachte effecten en resultaten en welke formele stappen de komende jaren zijn gepland.

Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader voor de bescherming van de bodem en tot wijziging van Richtlijn 2004/35/EG, met bijbehorende Mededeling en Begeleidend document.
De voorgestelde Richtlijn bestaat uit vijf hoofdstukken, waarvan hoofdstuk III specifiek op bodemverontreiniging is gericht. Via voorschriften met een dwingend karakter wil de Commissie andere sectoren verplichten de effecten van hun activiteiten op de bodem te onderzoeken (bevordert integratie met die sectoren). Verder wil men het nemen van beschermende maatregelen afdwingen en het voorkómen van bodemafdekking en/of de nadelige effecten daarvan verplicht stellen.
De structuur van de regels over bodemverontreiniging vertoont veel overeenkomsten met de Nederlandse regelgeving. Naast regels voor bescherming van de bodem tegen verontreiniging stelt dit hoofdstuk dat de Lidstaten verontreinigende activiteiten moeten identificeren en in kaart brengen, wat lijkt op het Landsdekkend Beeld [zie Bodeminformatie]in Nederland. Men moet de risico’s van uiteindelijk alle verontreinigde locaties in beeld brengen. Verder moeten ze een nationale sanerings- en beheerstrategie opstellen, inclusief een financieringsregime voor orphan sites (dit kennen wij als ‘vangnet’). Nieuw in vergelijking met de situatie in Nederland is het verplichte bodemstatusrapport bij elke transactie van verdachte locaties, dat al wel bestaat in Vlaanderen.

Dit voorstel van de Europese Commissie doorloopt de democratische processen, wat uiteindelijk moet leiden tot vaststelling door het Europees Parlement. Onder verschillende voorzitterschappen van de EU zijn voor onderdelen van de Richtlijn nieuwe voorstellen of aanpassingen gedaan. In het oorspronkelijke voorstel waren de volgende verplichtingen voor de Lidstaten op het gebied van bodemverontreiniging opgenomen:

• uiterlijk in 2015 (en vervolgens elke 5 jaar) een inventarisatie presenteren van de verontreinigde locaties;
• uiterlijk in 2015 een risico-evaluatie hebben uitgevoerd voor ≥ 10% van de locaties;
• uiterlijk in 2017 (en vervolgens elke 5 jaar) een nationale sanerings- en beheerstrategie persenteren;
• uiterlijk in 2018 (en vervolgens elke 5 jaar) een monitoringsrapportage presenteren;
• uiterlijk in 2025 een risico-evaluatie hebben uitgevoerd voor ≥ 60% van de locaties;
• uiterlijk in 2035 de risico-evaluatie hebben afgerond voor alle locaties.

Op het oorspronkelijke voorstel zijn inmiddels diverse aanpassingen voorgesteld. Bij enkele lidstaten leven zowel inhoudelijke bezwaren als principiële bezwaren tegen het bindende karakter van de Richtlijn. Stand van zaken juni 2009 is dat op z'n vroegst medio 2010 een nieuw voorstel wordt verwacht.

Samenvatting van de effectbeoordeling
De geraamde kosten van het voortgaan van bodemdegradatieprocessen zijn afgezet tegen de geraamde kosten van de uitvoering van de in de voorgestelde Richtlijn voorgeschreven maatregelen.

Ruimte voor decentraal beleid
(‘decentraal’ in verhouding tot de EU, betekent hier dus ‘nationaal’):
De voorgestelde Richtlijn is een wetsvoorstel, gebaseerd op proportionaliteit. Dit betekent dat:

• men uitgaat van gemeenschappelijke doelen en principes;
• er veel ruimte is voor de Lidstaten: de Commissie beoogt een flexibel systeem dat het meenemen van lokale specificaties van bodem en landgebruik toelaat;
• de lidstaten vrij zijn om zelf het interventieniveau vast te stellen: ze beslissen zelf over implementatie van gedetailleerde maatregelen "op het passende administratieve en geografische niveau".

Instrumenten:
Er zijn nog geen instrumenten uitgewerkt. In Nederland is het instrument RoutePlanner BodemAmbities beschikbaar, waarin voor 26 bodemthema's informatie is opgenomen waarmee overheden specifiek bodembeleid kunnen opstellen.

Nadere informatie:
Studie MNP naar consequenties Europese bodemrichtlijn voor het Nederlandse beleid

De bodemwebsite van de Europese Unie beschrijft kort de knelpunten rond bodem in Europa en biedt veel links naar de relevante officiële Europese documenten en onderbouwende onderzoeksrapporten.
Fax: Europese Commissie, DG-ENV, Unit B1: Agriculture and Soil, +32 2 298 88 41.
e-mail: env-soil@ec.europa.eu
Contactpersoon: Niek de Wit (tel. +32 2 295 81 53 of +32 2 298 68 71).